Kripto Varlık Çekimlerinde “48/72 Saat Kuralı”
Batuhan Türkeç
Özet
29 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği’nin 4. maddesinin üçüncü fıkrası, kamuoyuna kripto varlık çekimlerine getirilmiş genel bir 48/72 saatlik bekleme süresi olarak yansımış olmakla birlikte bu varsayım doğru değildir. İlgili hüküm yalnızca Tedbirler Yönetmeliği’nin 24/A maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları kapsamındaki transferlere, yani herhangi bir hizmet sağlayıcı nezdinde kayıtlı olmayan cüzdanlara ve bilgi paylaşma yükümlülüğü bulunmayan yabancı hizmet sağlayıcılara yönelen transferlere uygulanır ve bu kapsamda tutar gözetmez. Bu yazı kapsamında ilgili kuralın kapsamı ortaya koyulmaya çalışılacaktır. Akabinde bireysel saklama ilkesiyle ilişkisi, bunun hukuki dayanağı ve bekleme süresi boyunca fiyat riskinin kime ait olduğu hususları incelenecektir.
Bu yazıdaki bilgiler yayımlandığı tarih itibarıyla günceldir; bununla birlikte mevzuat sürekli gelişmekte ve değişmektedir. Herhangi bir işlem yapılmadan önce yürürlükteki mevzuatın teyit edilmesi ve hukuki danışmanlık alınması önem taşımaktadır. Ek olarak; bu yazıda tüm konulara yer verilmemiş olup, temel bilgiler aktarıldıktan sonra kişisel veya mesleki nedenlerle şahsen önemli gördüğüm hususlara dikkat çekilmiş olduğundan yazı bu hâliyle hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır.
I. "48/72 SAAT KURALI" NEDİR?
29 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği ("Tebliğ") yayımlandığında, kamuoyuna "kripto varlıklara 72 saat kuralı geldi" şeklinde yansıdı. Oysa bu niteleme pek de isabetli değildir. Zira bu düzenlemenin bu şekilde okunması hem düzenlemeden kimin etkilendiğini hem de neden etkilendiğini yanlış aktarmaktadır. Bu yazı, hükmün gerçek kapsamını ve bu kapsamdan doğan sonuçları ortaya koymaya çalışmaktadır.
Tebliğ'in 4. maddesinin üçüncü fıkrasına göre platformlar, aracılık ettikleri kripto varlık çekim işlemlerinde, başka platformlara yapılan transferler dâhil, transferi, transfer edilecek kripto varlığın alım, takas veya yatırma işleminden en az 48 saat sonra gerçekleştirir; bu süre ilk kripto varlık çekim işlemleri bakımından en az 72 saat olarak uygulanır.
Hüküm tek başına okunduğunda, bir Türk platformundan kripto varlık çıkışına getirilmiş genel bir bekleme süresinin olduğu izlenimi vermektedir; ancak durum bu değildir. Fıkra, açık biçimde "Tedbirler Yönetmeliğinin 24/A maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları kapsamında" gerçekleştirilen çekim işlemleriyle sınırlandırılmıştır. Hükme ilişkin dikkate değer her husus, bu sınırlamadan doğmaktadır.
II. ALTINCI VE YEDİNCİ FIKRALAR NEYİ KAPSAR?
2007/13012 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik'in ("Tedbirler Yönetmeliği") 24/A maddesi, FATF'in 16 No.lu Tavsiyesinde öngörülen ve 15 No.lu Tavsiyenin yorum notuyla kripto varlıklara teşmil edilen seyahat kuralının kripto varlık transferleri bakımından Türk hukukundaki karşılığıdır. 24/A maddesinin birinci fıkrası, kripto varlık hizmet sağlayıcılar tarafından aracılık edilen onbeşbin Türk lirası ve üzeri transferlerde, transfer mesajında göndericiye ilişkin belirli bilgilere yer verilmesini ve bu bilgilerin doğruluğunun teyidini zorunlu kılar. İkinci fıkra, bu tutarın altındaki transferler için teyidi zorunlu olmayan daha hafif bir rejim öngörür. 24/A'nın altıncı ve yedinci fıkraları ise, bu mimarinin işlemediği iki hâli düzenlemektedir.
Altıncı fıkra, herhangi bir kripto varlık hizmet sağlayıcı nezdinde kayıtlı olmayan bir cüzdan adresine gönderilen veya böyle bir adresten alınan transferlere ilişkindir. Karşı tarafta veri paylaşacak bir kurum bulunmadığından, yükümlülük müşteriden alınacak beyan yoluyla yerine getirilir.
Yedinci fıkra ise yurt dışında yerleşik olup kendi mevzuatına göre gönderene ve alıcıya ilişkin bilgileri paylaşma yükümlülüğü bulunmayan bir kripto varlık hizmet sağlayıcı veya kripto varlık transfer yetkisini haiz bir finansal kuruluşla gerçekleştirilen transferleri kapsar. Burada da eksiklik, müşteri beyanıyla giderilir.
Dolayısıyla Tebliğ'in 4. maddesinin üçüncü fıkrası, genel bir çekim gecikmesi öngörmemektedir. Bu fıkranın öngördüğü husus, izlenebilirlik alanından çıkan transferlere, bireysel cüzdanda saklamaya ya da geri bildirim yapamayacak yabancı bir platforma yönelen transferlere özgü bir gecikmedir. Lisanslı bir Türk platformundan bir diğerine, seyahat kuralı bilgileri eksiksiz biçimde yapılan bir transfer 24/A maddesinin birinci veya ikinci fıkrası kapsamında kalır ve herhangi bir bekleme süresine tabi olmaz.
Bu itibarla fıkradaki "başka platformlara yapılan transfer işlemleri dahil" ibaresinin, kuralı tüm platformlar arası transferlere teşmil ettiği biçiminde değil, altıncı veya yedinci fıkra kapsamına giren bir platform üzerinden yönlendirme yapılarak kuraldan kaçınılamayacağını teyit ettiği biçiminde okunması isabetli olacaktır. Nitekim MASAK'ın Eylül 2025 tarihli Sıkılaştırılmış Tedbirler Rehberi de süreyi, kayıtlı olmayan cüzdan adresleriyle veya bilgi paylaşma yükümlülüğü bulunmayan yabancı hizmet sağlayıcılarla gerçekleştirilen transferler kapsamındaki çekim işlemlerine bağlamakta; kapsam sınırlamasını fıkra numarasına atıfla değil, içeriğini yazarak tekrarlamaktadır.
III. PARASAL EŞİĞİN BULUNMAMASI
Düzenleme kapsamında parasal eşiğin bulunmaması, gözden kaçması en muhtemel olan, ancak sürenin uzunluğundan daha önemli sonuç doğuran noktadır.
24/A maddesinin birinci ve ikinci fıkraları onbeşbin Türk liralık parasal eşiğe bağlanmıştır. Altıncı ve yedinci fıkralar ise herhangi bir parasal eşik içermez. Kayıtlı olmayan cüzdan adreslerine ve bilgi paylaşma yükümlülüğü bulunmayan yabancı hizmet sağlayıcılara yönelen transferler, tutarı ne olursa olsun bu fıkralar kapsamındadır.
Buradan zorunlu olarak şu sonuç çıkmaktadır: Tebliğ'in 4. maddesinin üçüncü fıkrası da tutar gözetmeksizin uygulanır. Kendi soğuk cüzdanına küçük bir bakiye aktaran müşteri ile önemli büyüklükte bir pozisyonu çeken müşteri, aynı beklemeye tabidir. Kural, tutara göre değil, karşı tarafın şeffaflığına göre yapılandırılmıştır.
IV. PROBLEMLİ NOKTALAR
Birincisi, hüküm sermaye piyasası mevzuatındaki bireysel saklama ilkesiyle ters yönde çalışmaktadır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 35/C maddesinin altıncı fıkrası ve bunu tekrarlayan III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 24. maddesinin birinci fıkrası, platform müşterilerine ait kripto varlıkların müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurulmasını esas olarak benimsemiştir. Tebliğ'in 4. maddesinin üçüncü fıkrası ise bu tercihin karşısına, üstelik tutar gözetmeksizin, bir zaman kısıtlaması koymaktadır. Sermaye piyasası mevzuatı bireysel saklamayı esas olarak benimserken, aklamayla mücadele mevzuatı ona ulaşmayı diğer tüm seçeneklerden daha yavaş hâle getirmektedir.
İkincisi, Tebliğ, Tedbirler Yönetmeliği'nin 26/A maddesi ile Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine İlişkin Yükümlülüklere Uyum Programı Hakkında Yönetmelik'in ("Uyum Yönetmeliği") 13. maddesine dayanmaktadır. 26/A maddesinin birinci fıkrası, sıkılaştırılmış tedbirlerin 18, 20 ve 25. maddeler kapsamındaki işlemler ile risk temelli yaklaşım çerçevesinde tespit edilecek yüksek riskli durumlarda, "tespit edilen riskle orantılı olarak" uygulanmasını öngörmektedir. Fıkrada sayılan tedbirler nitelik itibarıyla bireyselleştirilmiştir: İlave bilgi edinmek, işlemi üst seviyedeki görevlinin onayına bağlamak, gözetimi yoğunlaştırmak. Uyum Yönetmeliği'nin 13. maddesi ise iki katmanlıdır: Birinci fıkra ilave tedbirleri risk derecelendirmesi neticesinde yüksek riskli belirlenen gruplara bağlarken, 25/12/2024 tarihinde eklenen ikinci fıkra, kripto varlık hizmet sağlayıcıların müşteri ilişkilerinde belirli tedbirlerin asgari olarak uygulanmasını ve tutar ile işlem sayısı sınırı belirlenmesini, risk derecelendirmesi aranmaksızın zorunlu kılmaktadır. Ancak bu fıkranın kategorik olarak emrettiği tedbirler, sayılan bentler ile tutar ve işlem sayısı sınırlarından ibarettir; zaman kısıtlaması bunların arasında yer almamaktadır. 26/A maddesinin ikinci fıkrası ise Bakanlığa, dikkate alınacak yüksek riskli durumları ve sayılanlar dışındaki sıkılaştırılmış tedbirleri belirleme yetkisi tanır.
Buna karşılık Tebliğ'in 4. maddesinin üçüncü fıkrası, bir işlem kategorisinin tamamına; tutardan, müşteri profilinden ve herhangi bir somut risk değerlendirmesinden bağımsız biçimde uygulanan, yeknesak ve kategorik bir kısıtlamadır. Tebliğ'in iki dayanağından yalnızca 26/A maddesi böyle bir tedbire kaynaklık edebilecek genişliktedir; o madde de riskle orantılılık ölçütünü içermektedir. Bu nitelikteki bir tedbirin, risk temelli bir yetkilendirme çerçevesinde "sıkılaştırılmış tedbir" sayılıp sayılamayacağı yahut nitelik itibarıyla başka türden bir düzenleyici araç olup olmadığı metinden çözülebilecek bir mesele değildir.
Üçüncüsü, fiyat riskinin paylaştırılmasıdır. Bekleme süresine tabi varlıklar müşteriye aittir, platform yalnızca bunları elinde tutmaktadır. Kesintisiz işleyen bir piyasada 48 veya 72 saatlik zorunlu bekleme boyunca, müşteri hâlihazırda talimatını verdiği bir transferin tüm piyasa riskini üstlenmektedir.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 35/C maddesinin birinci fıkrası, hizmet sağlayıcıların müşterilerine karşı sorumluluğunu ortadan kaldıran veya sınırlandıran her türlü sözleşme şartını geçersiz saymakta; III-35/B.1 sayılı Tebliğ'in 22. maddesinin altıncı fıkrası aynı yasağı çerçeve sözleşmeler bakımından tekrar etmektedir. Buna karşılık aynı Kanun'un 99/B maddesinin dördüncü fıkrası, hizmet sağlayıcının kusuru olmaksızın geçici bir süre transfer yapılamamasından doğan zararları sorumluluk kapsamı dışında bırakmaktadır. Mesele bu hâliyle bir düzenleme boşluğu değil, sessiz bir paylaştırmadır: Zorunlu bekleme süresi boyunca doğan piyasa riski müşteride kalmaktadır.
V. SONUÇ
Tebliğ'in 4. maddesinin üçüncü fıkrası, kamuoyundaki yansımasının işaret ettiğinden daha dar bir hükümdür. Seyahat kuralının bilgi erişiminden çıkan, başlıca bireysel saklamaya yönelen transferlere uygulanan ve parasal eşik içermeyen bir zaman kısıtlamasıdır.
Ancak hükmün dar olması, tartışmasız olduğu anlamına gelmemektedir. Tedbir tutara göre değil karşı tarafın şeffaflığına göre kalibre edildiğinden, en yoğun etkisini sermaye piyasası mevzuatının esas olarak benimsediği bireysel saklama yönündeki transferler üzerinde doğurmaktadır. Sermaye piyasası mevzuatı ile aklamayla mücadele mevzuatının aynı davranışa zıt yönde teşvik uygulaması, her iki çerçevenin kendi içinde tutarlı olmasıyla giderilebilecek bir sorun değildir.
Benzer biçimde, kategorik bir zaman kısıtlamasının risk temelli bir yetkilendirme kapsamında sıkılaştırılmış tedbir sayılıp sayılamayacağı ile zorunlu bekleme süresi boyunca doğan piyasa riskine ilişkin sorumluluk rejiminin nasıl kurulacağı soruları da hükmün lafzından çözülebilecek nitelikte değildir.
Av. Batuhan Türkeç, Dr. Adayı
Bu yazı, www.kstlawfirm.com adresinden paylaşılmıştır.
bturkec@kstlawfirm.com